Fietsongevallen in Vlaanderen: wat vertellen de cijfers écht?

Steeds meer Vlamingen kiezen voor de fiets. Dat is positief voor de gezondheid, de leefomgeving en de mobiliteit. Tegelijk betekent meer fietsverkeer ook dat fietsers vaker betrokken zijn bij verkeersongevallen.

Volgens Statistiek Vlaanderen gebeurden in 2024 ruim 22.000 verkeersongevallen met doden of gewonden. Hoewel het totale aantal ongevallen daalt, blijft het aandeel van fietsers opvallend hoog. Bijna één op de drie verkeersdoden in Vlaanderen was een fietser, terwijl fietsers ook een groot aandeel uitmaken van de zwaargewonden.

Maar wie is verantwoordelijk voor die ongevallen? Daarop bestaat geen eenvoudig antwoord.

Uit een diepgaand onderzoek van VIAS Institute naar ernstige fietsongevallen in Vlaanderen blijkt dat menselijke fouten in ongeveer twee derde van de ongevallen een rol spelen. De verantwoordelijkheid is daarbij vrij evenwichtig verdeeld:

• ongeveer één derde wordt voornamelijk veroorzaakt door een fout van de fietser;
• ongeveer één derde door een fout van een andere weggebruiker;
• in 15% van de gevallen dragen beide partijen verantwoordelijkheid;
• in 18% van de ongevallen ligt de oorzaak elders, bijvoorbeeld bij de infrastructuur, een medische oorzaak of andere externe factoren.

Hetzelfde onderzoek toont bovendien aan dat de weginrichting een belangrijke rol speelt. In ongeveer één op de vier ernstige fietsongevallen blijkt de infrastructuur een bepalende factor te zijn. Te smalle fietspaden, onduidelijke voorrangssituaties, slechte wegdekken of onveilige oversteekplaatsen verhogen het risico op een ongeval.

De cijfers maken vooral duidelijk dat verkeersveiligheid een gedeelde verantwoordelijkheid is. Fietsers, automobilisten, bestuurders van andere voertuigen én wegbeheerders hebben elk een rol te spelen. Respect voor de verkeersregels, aandacht voor elkaar en een veilige inrichting van onze wegen blijven de belangrijkste sleutels om het aantal ongevallen verder te doen dalen.

Hoe kunnen we het aantal ongevallen verminderen?

Er bestaat geen wondermiddel, maar onderzoek toont aan dat een combinatie van maatregelen het grootste effect heeft.

Een eerste stap is het veiliger inrichten van onze wegen. Duidelijke en brede fietspaden, conflictvrije kruispunten, veilige oversteekplaatsen en een goed onderhouden wegdek verkleinen de kans op fouten en beperken de gevolgen wanneer er toch iets misloopt.

Daarnaast blijft handhaving belangrijk. Controles op snelheid, afleiding achter het stuur, rijden onder invloed, maar ook op het naleven van de verkeersregels door fietsers, dragen allemaal bij aan veiliger verkeer. Regels werken immers pas echt wanneer iedereen ze respecteert.

Ook opleiding en sensibilisering maken een verschil. Verkeersveiligheid stopt niet na het behalen van een rijbewijs of fietsbrevet. Nieuwe verkeerssituaties, de opkomst van elektrische fietsen en speedpedelecs en veranderende verkeersregels vragen blijvende aandacht voor alle weggebruikers.

Tot slot vraagt verkeersveiligheid ook om wederzijds respect. Achter elk stuur en op elk zadel zit een mens die veilig thuis wil komen. Anticiperen, oogcontact maken, snelheid aanpassen en rekening houden met elkaar zijn vaak kleine handelingen die een groot verschil maken.

De cijfers tonen dus niet dat één bepaalde groep het probleem vormt. Ze maken vooral duidelijk dat verkeersveiligheid een gedeelde verantwoordelijkheid is van weggebruikers én overheden. Wanneer veilige infrastructuur, correcte handhaving, verkeerseducatie en verantwoordelijk gedrag samenkomen, kunnen we het aantal ongevallen verder terugdringen.

Bronnen

• Statistiek Vlaanderen – Verkeersslachtoffers.
• VIAS Institute – Factsheet Evolutie van fietsongevallen in Vlaanderen.
• VIAS Institute – Diepgaand onderzoek naar ernstige fietsongevallen in Vlaanderen.
• Vlaamse Stichting Verkeerskunde (VSV) – kennisdossiers verkeersveiligheid.